جدال موازی دو محور بر سر ترامپ و ایران / پیام سفر لاریجانی به مسقط و دوحه

یدیعوت آحارونت نوشت: در حالی که نخست‌وزیر اسرائیل برای ارائه خطوط قرمز اسرائیل در مذاکرات با تهران به رئیس‌جمهور آمریکا راهی کاخ سفید شد، در خلیج فارس نیز تلاش‌ها برای آرام کردن اوضاع ادامه دارد. یک مقام ارشد ایرانی به عمان و قطر سفر کرده است؛ این کشورها همراه با ترکیه بر واشنگتن فشار می‌آورند که به ایران حمله نکند. یک پژوهشگر ارشد در INSS گفت: «نمایشی از مذاکرات جدی به آمریکا اجازه می‌دهد از موضع تهاجمی عقب‌نشینی کند.»

به گزارش انتخاب، در ادامه این مطلب آمده: جهان چشم به کاخ سفید دوخته و منتظر تصمیم رئیس‌جمهور آمریکا، دونالد ترامپ، درباره ایران است. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، چهارشنبه با او دیدار کرد و خواسته‌ها و پیام‌های اسرائیل را در خصوص مذاکرات واشنگتن و تهران ارائه داد، از جمله درخواست برای آزادی عمل نظامی اسرائیل حتی در صورت حصول توافق. در عین حال، ایران و هم‌پیمانانش در خلیج فارس فشارهایی بر ترامپ وارد می‌کنند تا ترجیح به توافق باشد، نه حمله.

ملاقات‌ها و تحرکات دیپلماتیک:

علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران و یکی از مقامات ارشد ایران، این هفته به عمان سفر کرد؛ این کشور اخیراً میزبان مذاکرات آمریکایی‌ها و ایرانی‌ها بوده است. لاریجانی پس از دیدار با وزیر امور خارجه عمان، بدر البوسعیدی، در توییتر نوشت: «نباید آمریکایی‌ها اجازه دهند نتانیاهو قبل از سفرش به آمریکا چارچوب مذاکرات هسته‌ای را به آنها نشان دهد. آمریکایی‌ها باید نسبت به نقش مخرب اسرائیلی‌ها هشیار باشند.»

در جریان مذاکرات، دیدار مستقیمی میان فرستادگان آمریکایی، استیو ویتکوف و جرد کوشنر، با وزیر خارجه ایران عباس عراقچی انجام شد.

در حالی که اسرائیل بر گنجاندن موضوع موشک‌های بالستیک ایران و گروه‌های نزدیک به آن، شامل حزب‌الله و حوثی‌ها، در هر توافق احتمالی فشار می‌آورد، ایرانی‌ها اصرار دارند فقط بر مسئله هسته‌ای تمرکز شود و به حق خود در غنی‌سازی اورانیوم در خاک خود پایبندند. لاریجانی در مصاحبه‌ای با تلویزیون عمان گفت: «مذاکرات تنها بر مسئله هسته‌ای متمرکز است و هیچ مذاکره‌ای در موضوعات دیگر انجام نشده است. طرف آمریکایی به این نتیجه رسیده که باید مذاکرات محدود به مسئله هسته‌ای باشد.»

او افزود: «ایران از ابتدا باور داشت که جنگ راه حل اختلافات نیست و مسائل منطقه‌ای باید از طریق گفت‌وگو حل شود. مطرح کردن خواسته‌های دیگر مذاکرات را به شکست می‌کشاند و روند گفتگوها را دشوار می‌کند. سفر نتانیاهو به آمریکا و اعلام ضرب‌الاجل او به ایران می‌تواند بحران ایجاد کند.»

لاریجانی همچنین با سلطان عمان، هایثم بن طارق، ملاقات و در خصوص «تحولات اخیر مذاکرات ایران و آمریکا و راه‌های دستیابی به توافقی متوازن و عادلانه بین دو طرف» گفت‌وگو کرد. سلطان عمان بر اهمیت بازگشت به میز مذاکره برای «نزدیک کردن دیدگاه‌ها، حل اختلافات به روش مسالمت‌آمیز و تثبیت صلح و امنیت منطقه و جهان» تأکید کرد. وزیر خارجه عمان، البوسعیدی، افزود: «در مورد ملاقات با مقام ایرانی، تحولات اخیر را بررسی کردیم. صلح و امنیت منطقه‌ای در اولویت ماست. ما خواستار خویشتنداری و راه‌حل هوشمندانه هستیم.»

قطر نیز در این میان نقش میانجی دارد؛ در خاک این کشور پایگاه آمریکایی العُدید قرار دارد. امیر قطر، تمیم بن حمد آل‌ثانی، صبح امروز تلفنی با ترامپ درباره «روابط دوجانبه و تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی» گفت‌وگو کرد و بر «تلاش‌های دیپلماتیک برای حل بحران‌ها از طریق گفت‌وگو» تأکید شد. همزمان، دیدار رسمی بین نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر با لاریجانی نیز برگزار شد و در مورد «تلاش‌ها برای کاهش تنش در منطقه و نتایج مذاکرات مسقط بین ایران و آمریکا» گفتگو شد. نخست‌وزیر قطر حمایت کشورش از هرگونه تلاش برای کاهش تنش و یافتن راه‌حل‌های صلح‌آمیز را تأیید کرد.

لاریجانی همچنین با محمد درویش، رئیس شورای شوری حماس و یکی از پنج عضو شورای رهبری این گروه، در قطر ملاقات کرد.

ترکیه نیز در تلاش‌های میانجی‌گری مشارکت دارد؛ هفته گذشته وزیر خارجه ایران در آنکارا با همتای ترکی خود، کان فیدان، و رئیس‌جمهور ترکیه، رجب طیب اردوغان، دیدار کرد. فیدان گفت: «منطقه نمی‌تواند جنگ دیگری را تحمل کند.» اردوغان نیز در تلاش‌ها برای جلوگیری از حمله آمریکا به ایران دخیل است. فیدان افزود که می‌توان «تنش را فوراً کاهش داد» و در حال حاضر «تهدید فوری جنگ» دیده نمی‌شود.

تقابل محورها

دنی سیتری نوویچ، پژوهشگر برنامه ایران در مؤسسه تحقیقات امنیت ملی (INSS) و رئیس سابق بخش ایران در واحد تحقیقاتی اطلاعات نظامی اسرائیل، توضیح داد: «یک نبرد بین محورها در جریان است. محوری شامل عمان و قطر وجود دارد که هدف آن گفتن این مطلب به ترامپ است که هنوز فرصت توافق هست، به گزینه نظامی روی نیاور و خواسته‌های افراطی نده. در مقابل، محور نتانیاهو قرار دارد. سفر لاریجانی نیز برای نشان دادن این است که با اقدامات صحیح می‌توان به توافق رسید و نیازی به مسیر نظامی نیست.»

سیترینوویچ افزود: «اگر خواسته‌ها به موشک‌های بالستیک ایران مربوط باشد، راه حل دشوار است و احتمالاً نیاز به حمله خواهد بود، اما گزینه‌های دیگری هم هست. به‌طور نمونه، می‌توان مذاکرات را ابتدا بر موضوع هسته‌ای متمرکز کرد تا از حمله جلوگیری شود و سپس سایر مسائل بررسی شود. حتی در مورد موضوع هسته‌ای، در مسائل مورد اختلاف می‌توان اقدامات اولیه‌ای مثل ارائه مواد در برابر کاهش تحریم‌ها یا دسترسی به منابع مالی انجام داد. این‌ها می‌تواند حتی به ظاهر مذاکرات مهم کمک کند و به ترامپ اجازه دهد از موضع تهاجمی عقب‌نشینی کند.»

او همچنین تأکید کرد که کشورهای منطقه منافع مشترکی در جلوگیری از جنگ دارند؛ از ترکیه، عربستان تا عمان. «آن‌ها می‌دانند وقتی بحران از نظر نظامی آغاز شود، بازگرداندن شرایط به وضعیت قبلی بسیار دشوار است و می‌دانند ترامپ واقعاً در تصمیم خود مطمئن نیست.»

سیتری نوویچ در پایان گفت که ایرانی‌ها توافقی را رد نخواهند کرد که با شروط آن‌ها مطابقت داشته باشد و برای ایران، پیروزی از طریق عدم باخت حاصل می‌شود. او گفت: «در نهایت، همه چیز طبق منافع تنظیم می‌شود.»