بیبیسی: نخستین سفر یک معاون رئیسجمهور آمریکا به ارمنستان در تاریخ، نشانهای از نزدیکی پرشتاب ایروان به واشنگتن و فاصله گرفتن آن از مسکو بود. جیدی ونس در ایروان از نامزدی نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در انتخابات پیشِ رو در ماه ژوئن حمایت کرد و اعلام کرد ارتش ارمنستان پهپادهای شناسایی دریافت خواهد کرد؛ همان پهپادهایی که در اختیار اوکراین هم قرار میگیرد.
آقای ونس در نشست خبری مشترک با نخستوزیر ارمنستان گفت: «میدانم که [پاشینیان] انتخاباتی در پیش دارد. درباره آن صحبت نمیکنم، اما اگر حمایت من ارزشی داشته باشد، او از آن برخوردار است، چون میداند چگونه همکاریهای بلندمدتی ایجاد کند که ضامن پایداری صلح با [جمهوری آذربایجان] باشد.»
در این دیدار همچنین خبر توافقی برای همکاری در حوزه انرژی هستهای اعلام شد. این توافق راه را برای صادرات فناوریهای هستهای ایالات متحده و ساخت راکتورهای کوچک هستهای آمریکایی در ارمنستان باز میکند.
در جریان این سفر اعلام شد که استارتاپ آمریکایی-ارمنی «فایربرد» چهار میلیارد دلار دیگر برای ایجاد یک ابررایانه و مرکز داده در ارمنستان سرمایهگذاری میکند. دولت آمریکا برای این پروژه مجوز فروش ۴۱ هزار تراشه دیگر را برای انویدیا صادر کرده است. این طرح قرار است بزرگترین سرمایهگذاری تاریخ در بخش فناوری اطلاعات ارمنستان باشد.
اما مهمترین خبر، تحویل پهپادهای شناسایی آمریکایی «وی-بَت» به ارزش ۱۱ میلیون دلار به ارتش ارمنستان بود. این نخستین بار است که تجهیزات نظامی آمریکایی به ارمنستان تحویل میشود؛ کشوری که به طور رسمی همچنان متحد روسیه به شمار میرود، اما در عین حال شریک راهبردی آمریکا است و هدف خود را پیوستن به اتحادیه اروپا اعلام کرده است.
جیدی ونس و نیکول پاشینیان همچنین درباره روند صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان گفتوگو کردند که یکی از مسائل حلنشده آن، سرنوشت شهروندان ارمنی زندانی در باکو است.
باکو مقصد بعدی سفر جیدی ونس بود و او هنگام ترک ایروان گفت قصد دارد موضوع زندانیان ارمنی را با مقامهای جمهوری آذربایجان در میان بگذارد.
پاشینیان؛ نامزد مورد حمایت غرب؟
اظهارات جیدی ونس درباره حمایت از آقای پاشینیان نشان میدهد که غرب، با وجود اختلافهای موجود میان دولت دونالد ترامپ و رهبران اروپایی، در انتخابات پارلمانی پیش رو در ارمنستان بر سر یک نامزد به اجماع رسیده است.
رهبران اتحادیه اروپا نیز از آقای پاشینیان حمایت میکنند. به گفته جاشوا کوچرا، تحلیلگر ارشد قفقاز جنوبی در گروه بینالمللی بحران، ارمنستان در ماه دسامبر کمکهزینهای از اتحادیه اروپا برای مقابله با انتشار اطلاعات نادرست دریافت کرد که عملا به معنای حمایت از دولت کنونی بود.
آقای کوچرا میگوید مقامهای ارمنستان مدام از دخالت روسیه در سیاست داخلی این کشور سخن میگویند، اما اروپا و آمریکا نیز تمایلات و اولویتهای خود را پنهان نمیکنند.
به گفته این کارشناس «در حالی که تنها شواهد غیر مستقیمی از فعالیتهای روسیه وجود دارد، اتحادیه اروپا و آمریکا به صورت علنی در حال مداخله هستند.»
این تحلیلگر همچنین خاطرنشان میکند که هم اتحادیه اروپا و هم جیدی ونس، تداوم حضور پاشینیان در قدرت را مستقیما به پیشرفت روند صلح با جمهوری آذربایجان گره میزنند: «این یعنی روند صلح به افراد مشخصی وابسته میشود و این مسئله به استحکام آن کمکی نمیکند.»
انتخابات پارلمانی ارمنستان اوایل ماه ژوئن برگزار میشود. در ماه مه نیز ایروان میزبان نشست «جامعه سیاسی اروپا» خواهد بود و انتظار میرود شماری از رهبران اروپایی در آن حضور پیدا کنند.
علاوه بر این، به گفته دو منبع که به شرط ناشناس ماندن با بیبیسی صحبت کردند، به زودی برگزاری نخستین نشست اتحادیه اروپا–ارمنستان در ماه مه اعلام خواهد شد.
یکی از این منابع این رویداد را به تمایل رهبران اروپایی برای حمایت علنی از پاشینیان پیش از انتخابات مرتبط دانست.
چه نوع پهپادی قرار است تحویل ارمنستان شود؟
جیدی ونس گفت: «برای نخستین بار از فروش گسترده فناوریهای نظامی، سامانههای نظارتی و پهپادها به ارمنستان و دوست خوبمان، آقای نخستوزیر، خبر میدهیم.»
او درباره پهپادهای شناسایی آمریکایی وی-بت صحبت میکرد؛ پهپادهایی که به نیروهای مسلح اوکراین نیز تحویل میشوند و برای هدایت سامانههای دوربرد هیمارس در حمله به عمق مناطق تحت اشغال روسیه به کار میروند.
ادوارد آراکلیان، تحلیلگر نظامی مرکز منطقهای دموکراسی و امنیت در ایروان، میگوید: «این رویدادی بسیار مهم برای ارمنستان است. صحبت از سامانهای است که ارتش آمریکا و متحدانش از آن استفاده میکنند. این میتواند نشانهای از آمادگی آمریکا برای تقویت هرچه بیشتر توان دفاعی ارمنستان باشد.»
به گفته این کارشناس، وی-بتها پهپادهای عمودپرواز و عمودفرود هستند و به باند پرواز نیاز ندارند. این ویژگی برای مناطق کوهستانی ارمنستان ایدهآل است. این پهپادها توان ارتش ارمنستان را در حوزه شناسایی، پایش و تعیین اهداف افزایش میدهند و میتوانند دقت آتش توپخانه و دیگر سامانههای تسلیحاتی را بالا ببرند.
آقای آراکلیان میگوید: «این همان چیزی است که در درگیریهای سالهای اخیر، از ۲۰۲۰ به بعد، کم داشتیم. نمیدانستیم در عمق ۵۰، ۸۰ یا ۱۰۰ کیلومتری چه میگذرد. این پهپادها میتوانند این خلأ را پر کنند.»
جیدی ونس و نیکول پاشینیان همچنین مذاکرات درباره توافق در حوزه انرژی هستهای غیرنظامی را به پایان رساندند. این توافق مسیر همکاری شرکتهای آمریکایی در بخش انرژی هستهای ارمنستان را هموار میکند. صادرات اولیه تا سقف پنج میلیارد دلار پیشبینی شده و تامین سوخت و خدمات فنی نیز تا چهار میلیارد دلار دیگر برآورد میشود.
مسیر ترامپ و صلح با جمهوری آذربایجان
سفر آقای ونس پس از تصویب متن توافق صلح ارمنستان و جمهوری آذربایجان انجام شد که در اوت ۲۰۲۵ با میانجیگری دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، به دست آمد. عنصر کلیدی این توافق، طرحی برای ایجاد مسیر ارتباطی میان جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان از طریق خاک ارمنستان بود؛ جادهای که «مسیر ترامپ برای صلح و شکوفایی بینالمللی» نام گرفت.
در آن زمان، بسیاری تردید داشتند که بخش ویرانشده راهآهن شوروی واقعا به یک پروژه زیرساختی مدرن تبدیل شود. آقای ترامپ در حالی که بر اعتبار خود در برقراری صلح پافشاری میکرد، بارها ارمنستان را با آلبانی اشتباه گرفت و نام جمهوری آذربایجان را غلط نوشت، موضوعی که باعث شد منتقدان، استحکام توافقهای حاصلشده با میانجیگری او را زیر سوال ببرند.
اما شش ماه بعد، نیکول پاشینیان و الهام علیاف، رئیسجمهوری آذربایجان، مدام از پایان درگیری سخن میگویند و درباره گامهای لازم برای امضای توافق صلحی بحث میکنند که متن آن در واشنگتن تصویب شده است. همزمان، دو کشور در حال گسترش روابط تجاری خود هستند و جمهوری آذربایجان اکنون به ارمنستان بنزین صادر میکند؛ امری که یک سال پیش غیرقابل تصور بود.
جاشوا کوچرا از گروه بینالمللی بحران میگوید: «انگیزههای ترامپ از میانجیگری در توافق بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان در اوت گذشته هر چه که بود، پیامدهای آن در صحنه عمل بسیار واقعی بود. تایید شخصی او پای این توافق به رهبران هر دو کشور کمک کرد تا اراده سیاسی لازم برای حرکت به سمت عادیسازی روابط، از جمله از سرگیری اخیر تجارت در مقیاس کوچک را پیدا کنند.»
